Bóg jest miłością: co Trójca Święta mówi nam o istocie ludzkiego rozkwitu

Rémi Brague lokalizuje cały doktrynalny gmach Trójcy Świętej w jednym wersecie: „Bóg jest miłością" (1 J 4,16). Benedykt XVI nazwał go „sercem wiary chrześcijańskiej: chrześcijańskim obrazem Boga i wynikającym z niego obrazem człowieka oraz jego przeznaczenia" (Deus Caritas Est, §1). Ten obraz niesie konsekwencje, które sięgają zarówno do gabinetu terapeutycznego, jak i do każdej poważnej refleksji nad tym, czym człowiek jest w swej istocie.

Relacja jako struktura bytu

Tomasz z Akwinu pisał, że „natura boska jest rzeczywiście i całkowicie identyczna z każdą z trzech Osób" (Summa TheologiaeI, q. 39, a. 1). Formułował w ten sposób twierdzenie ontologiczne: wewnętrzne życie Boga konstytuuje się przez relację. U podstaw rzeczywistości nie stoi samotna potęga rządząca wszechświatem, lecz komunia Osób oddających się sobie nawzajem.

Dominujące modele ludzkiej motywacji w psychologii XX wieku zbudowane były w przeważającej mierze na kategorii braku — freudowskie popędy dążące do rozładowania, behawiorystyczne schematy wzmocnień, modele poznawcze zorganizowane wokół unikania zagrożeń. Człowiek w tych paradygmatach jest w istocie organizmem zarządzającym deficytem. Katolicki metamodel wychodzi z założenia dokładnie przeciwnego. Jeśli człowiek został stworzony na obraz Boga, którego sam byt jest relacyjnym darem z siebie, to najgłębszą strukturą ludzkiej tożsamości nie jest dążenie do przetrwania, lecz zdolność do komunii.

Psychologia pozytywna doszła do zbieżnych wniosków. Model PERMA Martina Seligmana stawia relacje i sens w strukturalnym centrum dobrostanu — nie jako dodatki do produktywności, lecz jako jej składniki konstytutywne.

J 3,16 — lektura uważna

„Tak bowiem Bóg umiłował świat, że Syna swego Jednorodzonego dał, aby każdy, kto w Niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne." Trzy kwestie zasługują na szczególną uwagę.

Po pierwsze, przedmiotem miłości jest świat — nie ci, którzy uprzednio okazali się jej godni. Jest to miłość, która wyprzedza jakąkolwiek odpowiedź umiłowanego. Bezwarunkowe pozytywne uznanie Carla Rogersa jest echem tego wcześniejszego wzorca teologicznego.

Po drugie, werset natychmiast określa, co ta miłość wyklucza. „Bóg bowiem nie posłał swego Syna na świat po to, aby świat potępił." Badania nad wstydem niezmiennie pokazują, że globalne samooskarżenie niszczy odporność psychiczną, podczas gdy poczucie winy — rozpoznanie, że postąpiło się źle, bez całościowego osądzenia własnej osoby — może pełnić konstruktywną funkcję moralną. Teologiczne rozróżnienie między przekonaniem o grzechu a potępieniem odpowiada z precyzją temu empirycznemu odkryciu.

Po trzecie, Bóg daje. Trójjedyny Bóg, doskonały i pełny w sobie samym, wychodzi na zewnątrz. Nie jest to transakcja. Jest to struktura miłości, która poprzedza wszelki rachunek zysków i strat i go przekracza.

Błogosławieństwo Pawłowe jako mapa kliniczna

„Łaska Pana Jezusa Chrystusa, miłość Boga i dar jedności w Duchu Świętym niech będą z wami wszystkimi" (2 Kor 13,13). Trzy Osoby, trzy odrębne dobra ludzkie: łaska (dar niezasłużony), miłość (więź relacyjna), jedność (uczestnictwo we wspólnocie).

Badania nad sojuszem terapeutycznym wskazują, że jakość relacji między pracownikiem a klientem jest głównym predyktorem pozytywnych wyników — odpowiada za więcej zmienności niż jakakolwiek konkretna technika. Zaufanie, ciepło i doświadczenie bycia prawdziwie przyjętym przez drugiego człowieka to nie są wynalazki świeckie. Są rozpoznaniem tego, co antropologia Pawłowa już wcześniej zidentyfikowała jako warunki, w których człowiek rozkwita.

Miłość jako fundament, nie dodatek

Przemysł wellness uczynił z miłości, więzi i sensu dodatki do stylu życia — wzbogacenia na tle bazowego dążenia do samooptymalizacji. Trynitarne odczytanie odwraca tę hierarchię. Miłość nie jest lukrem na torcie indywidualnych osiągnięć. Jest rzeczywistością, która jest rzeczywiście i całkowicie identyczna z Bogiem, który nas stworzył.

Dla katolickiej praktyki zdrowia psychicznego jest to twierdzenie o konkretnych konsekwencjach praktycznych. Diagnoza oparta na katolickim metamodelu zaczyna od pytania, czy człowiek został przyjęty w miłości — nie tylko od tego, czy nabył odpowiednie umiejętności radzenia sobie. Mierniki rezultatów pytają nie tylko o to, czy objawy ustąpiły, lecz czy człowiek jest zdolniejszy do miłości w sposób bardziej wolny, bardziej zintegrowany we wspólnocie, bardziej otwarty na łaskę w zwyczajnym życiu.

J 3,16 nie opisuje transakcji. Opisuje miłość uprzednią — taką, która przyszła pierwsza, która wychodzi na zewnątrz bez warunków i która nazywa strukturę, do zamieszkania w której każdy człowiek został stworzony.

Źródła

Benedykt XVI.Deus Caritas Est. Watykan: Libreria Editrice Vaticana, 2005.

Norcross, John C., red.Psychotherapy Relationships That Work: Therapist Contributions and Responsiveness to Patients. Oxford: Oxford University Press, 2002.

Rogers, Carl R.Client-Centered Therapy: Its Current Practice, Implications, and Theory. Boston: Houghton Mifflin, 1951.

Seligman, Martin E. P.Flourish: A Visionary New Understanding of Happiness and Well-being. Nowy Jork: Free Press, 2011.

Tangney, June Price i Ronda L. Dearing.Shame and Guilt. Nowy Jork: Guilford Press, 2002.

Tomasz z Akwinu.Summa TheologiaeI, q. 39, a. 1.