Papież Leon XIV o depresji i samobójstwie: Dlaczego Kościół musi przestać uduchowiać cierpienie

Chwila, która wymagała czegoś więcej niż pociechy

Wieczorem 8 czerwca 2026 roku na Stadionie Olimpijskim w Barcelonie katalońska nauczycielka liceum o imieniu Carmina stanęła przed papieżem Leonem XIV i dziesiątkami tysięcy wiernych zgromadzonych na czuwaniu modlitewnym z diecezjami całej Katalonii. Opowiedziała o latach spędzonych w milczeniu, zmagając się z depresją, aż do pewnego piątkowego wieczoru, kiedy podjęła próbę samobójczą.

Przeżyła. A potem zadała papieżowi dwa pytania, które przebijały się przez każdą warstwę instytucjonalnego języka: Gdzie można znaleźć Boga, gdy ciemność jest absolutna? Jak można zaufać Bogu, gdy nic — nawet własne życie — nie wydaje się warte kontynuowania?

Odpowiedź papieża Leona XIV, odnotowana przez agencję ZENIT, była precyzyjna. Nazwał depresję „cichą chorobą". Przyznał, że społeczeństwa zorganizowane wokół produktywności generują na szeroką skalę psychologiczne szkody. Wytyczył prostą linię między cierpieniem w Getsemani a człowiekiem siedzącym samotnie o trzeciej w nocy, niezdolnym do znalezienia powodu, by trwać.

To właśnie takie chwile rozstrzygają, czy tradycja żyje, czy jedynie jest wspominana.

Ciężar kryjący się za pytaniem

Pytanie Carminy wpisuje się w obraz statystyczny, który domaga się poważnej uwagi. Depresja jest dziś jedną z głównych przyczyn niepełnosprawności na świecie. Samobójstwo pozostaje jedną z najczęstszych przyczyn śmierci wśród osób w wieku od 15 do 29 lat. Czas między pierwszymi objawami a odpowiednią pomocą wynosi często dekadę lub więcej.

W środowiskach katolickich tę przepaść pogłębiają zazwyczaj dwa przeciwstawne błędy. Pierwszy to duchowe tłumaczenie bólu: sugestia, że uporczywy niepokój świadczy o braku wiary. Drugi traktuje zdrowie psychiczne wyłącznie jako kwestię biomedyczną, pomijając teologiczny świat osoby — jej poczucie sensu, jej relację z Bogiem. Oba błędy pozostawiają człowieka w większej izolacji niż przed poszukiwaniem pomocy.

Papież Leon XIV nie popełnił żadnego z tych błędów. Podziękował Carminie za odwagę mówienia, przyjął fakt jej ocalenia bez umniejszania tego, przez co przeszła, nazwał depresję prawdziwą chorobą osadzoną w realnym kontekście społecznym i umieścił jej doświadczenie w ramach sensu, który nie wymagał od niej zaprzeczenia własnemu cierpieniu, by móc z nich skorzystać.

Czego naprawdę wymaga katolicki model osoby

Katolickie rozumienie osoby ludzkiej jest ontologią relacyjną — twierdzeniem, że osoba konstytuuje się przez więzi: z Bogiem, z innymi, z własnym ciałem i historią. Gdy papież Leon XIV przywołał Getsemani, stawiał tezę teologiczną o bezpośrednich implikacjach klinicznych: psychiczne cierpienie najcięższego rodzaju nie jest obce sacrum. Zostało naznaczone od wewnątrz.

Dla osoby przeżywającej epizod dużej depresji abstrakcyjne rozważania o cierpieniu są niedostępne. Znaczenie ma towarzyszenie — obecność, która nie wymaga od cierpiącego demonstrowania wdzięczności ani przełomu, zanim spotka się z troską. Papież dał temu przykład. Nie prosił Carminy, by przepracowała swoje cierpienie, zanim je z nią podejmie.

Pytanie kliniczne brzmi: czy wiara danej osoby służy jako źródło sensu i odporności, czy też oplotła się wokół wstydu — przekonania, że depresja oznacza duchową porażkę, a szukanie fachowej pomocy jest brakiem zaufania do Boga. Świadectwo Carminy sugeruje, że nosiła ten wstyd przez lata. Opisywane przez nią milczenie nie jest przypadkowym elementem jej cierpienia. To cecha charakterystyczna sposobu, w jaki problemy ze zdrowiem psychicznym trwają w środowiskach, którym brakuje języka, by je udźwignąć.

Postęp bez integracji sam w sobie staje się kryzysem

Papież Leon XIV stwierdził wprost, że zdrowie psychiczne jest coraz bardziej zagrożone w społeczeństwach uważających się za zaawansowane — i że jest to znak, iż z pojęciem postępu, który poddaje ludzi presjom niszczącym zdrową równowagę psychiczną, coś jest głęboko nie w porządku. To nie jest duszpasterski komentarz na marginesie. To strukturalna diagnoza.

Model zdrowia psychicznego zakorzeniony w katolickiej antropologii nie może ograniczać się do interwencji indywidualnych. Musi kształtować wspólnoty, w których milczenie opisane przez Carminę staje się mniej możliwe — nie przez wymuszanie zwierzeń, lecz przez wytwarzanie relacyjnego ciepła i strukturalnej uważności, które pozwalają ludziom szukać pomocy, zanim nastąpi kryzys. Badania z dziedziny psychologii pozytywnej konsekwentnie pokazują, że integracja społeczna, poczucie przynależności i dostęp do źródeł sensu należą do najsilniejszych czynników odporności — a właśnie to dobrze ukształtowana parafia czy szkoła katolicka może zaoferować.

Ku wspólnotom zdolnym udźwignąć ten ciężar

Papież Leon XIV nazwał ocalenie Carminy „niezwykłym cudem" i wpisał je w schemat ewangelicznych uzdrowień: przez spotkanie z Chrystusem nawet ci, którzy czują się całkowicie zagubieni, odzyskują ufność wobec życia. W pracy klinicznej zdolność podtrzymywania alternatywnej narracji obok rozpaczy jest centralnym mechanizmem zmiany terapeutycznej. Człowiek nie musi natychmiast w tę alternatywę wierzyć — wystarczy, że pozostanie w relacji z obecnością, która ją podtrzymuje, dopóki sam nie będzie mógł.

To właśnie opisała Carmina, mówiąc, że Bóg dał jej drugą szansę. Ciemność nie zniknęła. Po prostu nie miała ostatniego słowa.

Wyzwaniem dla każdej katolickiej instytucji i każdego praktyka jest pytanie, czy antropologiczne twierdzenia formułowane na kazaniach i zajęciach z teologii rzeczywiście kształtują kulturę w codzienności — kulturę, w której nauczycielka może spędzić lata w milczeniu, przekonana, że jej choroba jest jej winą. Odpowiedzią nie jest zastępowanie wiedzy klinicznej teologiczną pociechą, lecz budowanie zdolności integracyjnej, w której żadne z nich nie jest składane w ofierze drugiemu.

Rozmowa, którą Carmina otworzyła 8 czerwca, to rozmowa, którą wspólnoty wiary i katoliccy specjaliści od zdrowia psychicznego dopiero zaczynają prowadzić z należną jej głębią i szczerością.