Gdy państwo redefiniuje opiekę: wspomagane samobójstwo, godność osoby ludzkiej i dzieło towarzyszenia

Ustawa zaplanowana na wejście w życie w Nowym Jorku 5 sierpnia zawiązała wymowną koalicję. Arcybiskup Ronald Hicks z Nowego Jorku, obrońcy praw osób z tetraplegią oraz organizacje działające na rzecz osób z niepełnosprawnościami wspólnie sprzeciwiają się stanowemu prawu dopuszczającemu wspomaganą śmierć samobójczą — każde z tych środowisk z innej perspektywy, lecz z tą samą troską.[^1]

Pytanie stojące w centrum sporu nie jest jedynie prawne. Jest antropologiczne: jaki model osoby ludzkiej społeczeństwo milcząco przyjmuje, gdy upoważnia lekarza do przepisania śmierci jako odpowiedzi na cierpienie?

Diagnoza arcybiskupa

Nowojorska ustawa, uchwalona 6 lutego, pozwala osobom z terminalną diagnozą dającą co najwyżej sześć miesięcy życia ubiegać się o leki służące do jego zakończenia. Nowojorski Departament Zdrowia opublikował projekt przepisów wykonawczych dwa dni przed zamknięciem okresu konsultacji publicznych — przepisy te przewidują dwa ustne wnioski złożone w odstępie co najmniej 48 godzin, wniosek pisemny z podpisami dwóch świadków, formularz ostatecznego potwierdzenia wypełniony na 48 godzin przed zażyciem leku oraz pięciodniowy okres oczekiwania między wystawieniem recepty a możliwością jej realizacji przez aptekę. W akcie zgonu jako przyczyna śmierci figurowałaby choroba podstawowa, nie zaś zażyte leki.[^1]

Arcybiskup Hicks określił ustawę jako „zamach na życie ludzkie, kolejny krok ku całkowitej mentalności wyrzucania na śmietnik" w artykule opublikowanym 2 czerwca wFirst Things.[^1] „Gdy ta ustawa wejdzie w życie, w Nowym Jorku rozpocznie się nowa i przerażająca era" — napisał. „Jak długo minie, zanim to tak zwane współczucie dla nieuleczalnie chorych przekształci się z wyboru w oczekiwanie, że różnego rodzaju osoby wrażliwe — w tym osoby z niepełnosprawnościami, ludzie starsi oraz mieszkańcy ubogich i niedostatecznie obsługiwanych medycznie społeczności — odbiorą sobie życie?"[^1]

Jose Hernandez, tetraplegik na poziomie C-5 i rzecznik praw osób z niepełnosprawnościami w Nowojorskim Stowarzyszeniu na rzecz Niezależnego Życia, powiedział EWTN News, że społeczeństwo już teraz traktuje wiele osób z niepełnosprawnościami jako „ciężar". Dla takich osób „wszystko jest walką" — stwierdził Hernandez, który stał się tetraplegiem po wypadku podczas skoku do wody w wieku 15 lat.[^1]

Obawa przed byciem ciężarem nie jest kwestią jednostkowych anegdot. Badania nad podejmowaniem decyzji u kresu życia konsekwentnie wykazują, że lęk przed obciążaniem innych należy do głównych motywacji zgłaszanych przez pacjentów ubiegających się o wspomaganą śmierć — nierzadko wyprzedzając niemożliwy do opanowania ból fizyczny, który częściej przywoływany jest w publicznej argumentacji na rzecz takich ustaw. Gdy pragnienie śmierci wynika przede wszystkim z lęku relacyjnego, właściwą odpowiedzią terapeutyczną jest nie recepta, lecz towarzyszenie.

Co oferuje katolicka antropologia chrześcijańska

Katolicko-Chrześcijański Meta-Model Osoby, opracowany przez Paula Vitze'a, Williama Nordlinga i Craiga Stevena Titusa w dzieleA Catholic Christian Meta-Model of the Person(2020), głosi, że człowiek nie jest projektem do zoptymalizowania, lecz podmiotem, któremu należy towarzyszyć. Godność ludzka jest wewnętrzna i przysługuje osobie jako takiej — nie jest funkcją sprawności, wydajności ani braku cierpienia. Rodzi to odmienną kulturę kliniczną i duszpasterską: taką, w której na cierpienie odpowiada się łagodzeniem bólu i wzmacnianiem wsparcia, a nie usuwaniem osoby, która cierpi.

Dla kogoś towarzyszącego osobie rozważającej wspomagane samobójstwo ten model wskazuje kilka konkretnych orientacji. Po pierwsze, należy wyrażone pragnienie traktować poważnie, nie przyjmując go jednak za ostateczny wyrok. Pragnienie śmierci w ciężkiej chorobie kryje bowiem często pragnienie uwolnienia od osamotnienia, utraty kontroli lub przekonania, że własne życie nie ma już znaczenia dla innych. Trwanie przy tym przekonaniu, zamiast pochopnego rozwiązywania go, jest samo w sobie formą troski.

Po drugie, tradycja towarzyszenia — zakorzeniona w praktyce duszpasterskiej, a dziś coraz lepiej udokumentowana w opiece hospicyjnej i paliatywnej — kładzie nacisk na to, że zadaniem towarzysza nie jest rozwiązywanie cierpienia, lecz pozostawanie przy cierpiącym. Opieka hospicyjna, która w znacznej mierze wyrosła z tradycji katolickiej i chrześcijańskiej, konsekwentnie pokazuje, że pacjenci otoczeni dobrym towarzyszeniem doświadczają u kresu życia głębokiego poczucia sensu, satysfakcji w relacjach i wewnętrznego pokoju.

Po trzecie, rozum CCMMP w odniesieniu do osoby w stanie Upadku i Odkupienia ma tu bezpośrednie zastosowanie. Cierpienie w stanie Upadku jest realne i nie wolno go umniejszać. Lecz stan Odkupienia mówi, że cierpienie może zostać przemienione — że czas między diagnozą a śmiercią jest czasem, w którym coś ważnego pozostaje możliwe, o ile zapewni się obecność i wytrwałe towarzyszenie.

Czujność arcybiskupa Hicksa i rzecznictwo Hernandeza zbiegają się w tej samej praktycznej konkluzji: kultura prawna, która po cichu przekazuje, że pewne życia są bardziej „kwalifikowalne" do zakończenia niż inne, nie poszerza wolności. Zawęża to, co zarówno klinicysta, jak i pacjent są w stanie wyobrazić sobie jako cel opieki. Budowanie prawdziwej alternatywy — fachowego leczenia bólu, intensywnego wsparcia społecznego, duchowego towarzyszenia — jest praktyczną treścią poważnego traktowania osoby ludzkiej w chwili największej bezbronności.

Bibliografia

[^1]: Kate Quiñones, „New York Archbishop Hicks Calls Assisted Suicide an «Assault» On Human Life",National Catholic Register/ EWTN News, 10 czerwca 2026.